Kuma Śmierć

„Kuma Śmierć” to wątek T 332 w katalogu Juliana Krzyżanowskiego, jedna z najpopularniejszych bajek magicznych w Polsce. Jej szkielet jest prawie zawsze taki sam:

1. Biedak szuka chrzestnych.
2. Spotyka Śmierć.
3. Dostaje od niej dar widzenia, gdzie ona stoi przy chorym: w nogach znaczy, że chory wyzdrowieje, w głowach, że umrze.
4. Próbuje ją przechytrzyć.

Kolberg zapisał ją w wielu regionach, a w przypisie zauważył, że podobną opowieść znają Niemcy. Bracia Grimm wydali ją jako „Der Gevatter Tod”, czyli właśnie Kuma Śmierć.

Polskie wersje mają swój rys: Śmierć jest prawie zawsze kobietą, babą spotkaną na drodze albo w lesie. Nie jest zła. Bywa wręcz życzliwa, bo przecież sama zaproponowała pomoc w biedzie. Groza bierze się z czegoś innego: z jej spokoju i z tego, że dar okazuje się przekleństwem. Lekarz, który widzi Śmierć, musi codziennie odwracać się od tych, którym nie da się pomóc.

Do tej bajki dołącza się często motyw świec życia: w jaskini, w górze albo w gęstym borze płoną świece, każda to jedno ludzkie życie. W wersji z Paczołtowic pod Krakowem świece palą się między gałęziami drzew. W wersji księdza Sadoka Barącza z Rusi Czerwonej (1866) chciwy doktor próbuje dosztukować swój ogarek i gasi go własnym oddechem.

Zakończenia bywają różne. W pobożnych wersjach doktor spowiada się i umiera spokojnie. W kujawskiej Śmierć goni go wokół obrotowego łóżka, w końcu chwyta za głowę i dusi. Wybraliśmy to drugie.